data-nosnippet>
Odnosi između Grčka i Turska ponovo su ozbiljno zaoštreni nakon što je Atina najavila planove za proširenje svojih teritorijalnih voda u Egejskom moru. Turska je odmah reagovala upozorenjem da bi takav potez predstavljao “casus belli”, odnosno povod za rat, čime se ponovo otvorilo jedno od najosjetljivijih pitanja između dvije zemlje, koje su ujedno i saveznice u okviru NATO-a.
Grčki ministar vanjskih poslova Giorgos Gerapetritis potvrdio je sredinom januara da Grčka planira proširenje teritorijalnih voda iznad sadašnjih šest nautičkih milja u Egejskom moru, navodeći da se time želi uskladiti režim u toj regiji s mjerama koje su već provedene u drugim dijelovima grčkih mora.
„Naš suverenitet u Egejskom moru trenutno se prostire na šest nautičkih milja, ali nakon sporazuma s Italijom i Egiptom slijedi daljnje širenje teritorijalnih voda“, izjavio je Gerapetritis.
Grčka je već ranije proširila svoje teritorijalne vode u Jonskom moru na 12 nautičkih milja, nakon bilateralnog sporazuma s Italijom, kao i kroz pomorski sporazum s Egiptom u istočnom Mediteranu. Egejsko more, međutim, ostalo je izuzetak zbog snažnog protivljenja Ankare.
Turski parlament je još 1995. godine donio odluku prema kojoj bi svako jednostrano proširenje grčkih teritorijalnih voda iznad šest nautičkih milja u Egeju predstavljalo “casus belli”. Ankara smatra da bi takav potez ozbiljno ugrozio njene interese, s obzirom na specifičnu geografiju Egejskog mora, gdje se veliki broj grčkih otoka nalazi u neposrednoj blizini turske obale.
Spor između dvije zemlje ne odnosi se samo na teritorijalne vode, već uključuje i pitanja zračnog prostora, prelete vojnih aviona, kontinentalni pojas te isključive ekonomske zone u ovom poluzatvorenom moru.
Grčka se, s druge strane, poziva na međunarodno pomorsko pravo koje dopušta teritorijalne vode do 12 nautičkih milja, dok Turska insistira da se to pravilo ne može automatski primijeniti na Egejsko more.
Gerapetritis je nove poteze predstavio kao dio šire pomorske i ekološke strategije, najavivši i proglašenje morskih parkova, uključujući jedan u Egejskom moru površine oko 9.500 kvadratnih kilometara. Ankara je i taj plan ocijenila kao pokušaj uspostavljanja presedana u pogledu jurisdikcije.
Pojam “casus belli”, koji se često koristi u ovom kontekstu, latinski je izraz koji označava povod ili neposredan razlog za objavu rata, a u grčko-turskim odnosima već decenijama predstavlja jednu od najopasnijih tačaka mogućeg sukoba.
