data-nosnippet>
27. januara 1993. godine, na pravoslavni praznik Svetog Save (Savindan), velikosrpski agresor je zapalio i minirao džamiju Osman-paše Resulbegovića u Trebinju, jedan od najznačajnijih islamskih i kulturno-historijskih spomenika u istočnoj Hercegovini.
Rušenje džamije bilo je dio šireg i planskog procesa etničkog čišćenja Bošnjaka iz Trebinja, koji je kulminirao upravo početkom 1993. godine.
Trebinje prije agresije i potpuni egzodus Bošnjaka
Prema popisu iz 1991. godine, u Trebinju je živjelo oko 5.500 Bošnjaka. Danas ih u ovom gradu živi tek stotinjak, uglavnom starije životne dobi i većinom u miješanim brakovima.
Najveći egzodus desio se krajem januara i u prvoj polovini februara 1993. godine, kada je Trebinje napustilo oko 4.500 Bošnjaka. Prije toga, gotovo hiljadu njih već je bilo protjerano. Ovaj masovni odlazak bio je, prema dostupnim svjedočenjima, rezultat tajnog sastanka srpskog rukovodstva i uglednih Srba iz Trebinja, na kojem je donesena odluka da se Bošnjaci trajno uklone iz grada.
Tadašnji predsjednik opštine Božidar Vučurević Bošnjacima je poručivao da ih “niko ne tjera”, ali da im ne može garantovati sigurnost – poruka koja je u praksi značila otvorenu prijetnju.
Lov na Bošnjake i prisilne mobilizacije
Progon je započeo već u aprilu 1992. godine. Bošnjaci su hapšeni u svojim kućama, na ulicama i u skrovištima. Najmanje 300 Bošnjaka je uhapšeno i prisilno mobilisano u tadašnju JNA, te poslano kao “topovsko meso” na ratišta u Hrvatskoj.
Među onima koji su na taj način izgubili život tokom 1992. godine bili su:
Vedad Busuladžić, Hasan Ćatović, Fadil Duraković, Muslija Hebib, Jusuf Jerković, Hasan Kajić, Sabrija Karadža, Nedžib Kumro, Ferhat Radončić, Akif Redžić, Mirsad Šehović i Salih Zubčević.
Istovremeno su Bošnjacima upućivani prijeteći telefonski pozivi, bacane su bombe na kuće, paljene radnje, a džamije su skrnavljene i granatirane.
Ubistva, mučenja i zločini nad civilima
Tokom etničkog čišćenja ubijeni su brojni trebinjski Bošnjaci, među kojima su Bajro Avdić, Nikola Brajić, Miralem Dizdarević, Tahir Elezović, Džemal Harba, Selim Ismaili, Rasim Kurtović, i mnogi drugi.
Posebno potresan zločin dogodio se 26. juna 1993. godine, kada su pripadnici Specijalne policije i terorističke grupe Lazara Škere ubili Bademu Budalicu (24), njenog supruga Hamida i rođaka Semira Hajdarevića.
Hamid je zaklan, s više od 20 uboda nožem, dok je Badema imala više od deset ubodnih rana. Njihova dva maloljetna sina, stara šest i četiri godine, preživjela su i ujutro pronašla tijela svojih roditelja.
Ostale vijesti
U februaru 1993. godine Nana Fatima Elezović (78) je maltretirana, a potom obješena u vlastitoj kući. Ahmeta Gatačkića su u maju 1992. godine masakrirali pripadnici zloglasnih “Bijelih orlova” Vojislava Šešelja.
Dana 23. novembra 1993. godine, pripadnici Vojne policije Republike Srpske, predvođeni Veljkom Popovićem, ubili su Hasana Topčibašića, njegovog brata Husu i snahu Hatidžu, naočigled porodice. Hamid Osmanković nestao je u augustu 1992. godine i njegova sudbina nikada nije rasvijetljena.
Brojni Bošnjaci izgubili su život i od posljedica mučenja i zlostavljanja, među njima Salko Alijagić, Hatidža Drljević, Ibro Dukić, Salko Gatačkić, supružnici Mejra i Šaćir Hamzić, Remzo Muhić i starica Ferida Omeragić.
Zločin koji ne smije biti zaboravljen
Miniranje džamije Osman-paše Resulbegovića i progon Bošnjaka iz Trebinja ostaju trajni podsjetnik na organizovano etničko čišćenje i zločine nad civilnim stanovništvom. Iako su džamije u Trebinju obnovljene, pravda za žrtve još uvijek nije zadovoljena, a odgovorni za mnoge zločine nikada nisu procesuirani.
Sjećanje na ove događaje nije samo čin pijeteta prema žrtvama, već i obaveza da se istina sačuva od zaborava i negiranja.
